blogak

Sustatu

James Webb espazioko teleskopio berriaren datozen egunetako erronkak

Hilaren 25ean Euskal Herrian 13:20 (UTC 12:20) zirela jaurti zuten ESAren Guaiana frantseseko Arianespace ELA-3 jaurtiketa puntutik. Jaurtiketa eremu hau ekuatoretik gertu dago lurra 1670 km/h abiaduran mugitzen ari denez, lurrak bultzada lagungarri bat eman diezaion.

Jaurtiketa arrakastatsua izan bazen ere, bidaia luzea du oraindik ere behaketak egiteko iritsi beharreko Lagrange puntura. Guztira 30 egun beharko ditu hara iristeko eta bidean uzkurtuta dituen bere zati guztiak hedatu beharko ditu. Arduradun baten esatentan, 300 operazio baino gehiago egin beharko ditu horretarako, eta bakoitzean akatsen bat egiteko arriskua dago. 10 mila milioi dolarreko kostua duen teleskopio batentzat arrisku puntu askotxo dira, baina tira, beheko irudian ikus daitekeen moduan bilduta dagoela jakinik, erronka teknologiko ikaragarria ere bai.

Datozen egunetan beraz, eguzki izpietatik babesteko ezkutua, ispilu nagusia eta bigarren mailako ispiluak hedatu beharko ditu. 1,2 km/s-ko abiaduran eta ilargia pasa ostean, hilaren 28an (inuxente eguna) hasiko da zeregin hauetan. Beheko infograma honetan oso ondo ikus daiteke kronograma. Webgune bat ere jarri dute zuzeneko jarraipena egiteko. Artikulu hau idazten ari nintzen bitartean komunikaziotarako antena nagusia hedatzea lortuta zuen eta lurrarekin komunikazioa bermatuta.

Behin dena hedatu eta L2 Lagrange puntura iritsi ostean, oraindik ere 5 hilabete beharko ditu eguneroko martxa hartu arte. Bitarte horretan, teleskopioaren optika probatu, kalibratu eta bestelako mantentze lanak egin beharko dituzte lehen lan zientifikoekin hasi aurretik. Ekaina amaiera edo uztailerako prest egongo da beraz. Ez dakit teleskopio honekin lan egitea amesten duten askok nola igaroko dituzten hainbeste hilabete zain, dena ondo dagoela ziurtatu arte... Hona hemen bideo benetan argigarri batean hedapen sekuentzia osoa (ingelesez):

Lagrangeren puntuak

Bi astroren artean sortzen diren orbitako puntu egonkorrak dira eta orain arte 5 aurkitu dituzte. XVIII. mendean Leonhard Euler eta Joseph Louis Lagrangek aurkitu zituzten eta horrez gero, Jupiter eta Eguzkiaren artean ere aurkitu dituzten, asteroide Troiarrak ere puntu horietan kokatuta daude besteak beste. 2021eko urrian jaurti zuten Lucy misioaren helburua hauek aztertzea da, adibidez. Zientzielarien ustetan, orbitako puntu egonkorrak direnez, eguzki sistema osatu zenean geratutako soberakinak lirateke asteroide hauek eta eguzki sistema sorreran nolakoa izan zen argitzen lagunduko liguke asteroide hauek ikertzeak.

Jupiterren lagrange puntuak

Jupiterren lagrange puntuak

James Webb teleskopioaren kasuan berriz, lurretik urrun eta eguzki izpietatik babestuta behaketa eremu egonkor eta lasai bat eskaintzen dute, lurraren orbitako menpekotasunik gabe. Abantailak agerikoak dira beraz. Lurra eta eguzkiaren kasuan ondoko irudian agertzen diren L1, L2, L3, L4 eta L5 puntuak lirateke. L2 puntura bidean doa gure teleskopio berria.

 Hubble teleskopioaren osagarria

 Hasiera batean Hubble teleskopioaren ordezko bezala jaurti behar bazuten ere, azkenean Hubble teleskopioari ere bizitza pixka bat luzatzea erabaki dute eta JWST (James Webb Space Telescope) honen osagarria izango da (edo alderantziz).

Izan ere, teleskopio berriak ispilu askoz handiagoa izateaz aparte, behatzerako garaian ere argiaren espektro ezberdina jasotzeko gai da.  Hubble teleskopioa argiaren espektro ikusgarria eta zertxo bat gehiago jasotzeko gai den bezala, JWST teleskopioak argi infragorriaren espektro zabalago bat jasotzeko aukera eskeintzen du.

Honenbestez, fenomeno ezberdinak aztertzeko aukera ematen du eta galaxia urrunak, zulo beltzak, exoplanetak eta gas eta nebulosa atzean dauden objektu ezberdinak ikusteko parada eskeiniko du (argi infragorriak hauek zeharkatzen baititu). Aldiz, Hubble lurreko teleskopio arrunt baten itxurakoa da, baina gure atmosferak eragiten dituen distorsio eta buruhausterik gabekoa. Espazioan teleskopio bat edukitzearen abantaila.

Mantenu aldetik ordea, Hubble behin baino gehiagotan konpontzeko aukera egon izan da, lurraren orbitan dagoenez, astronauta "mekanikoak" bidaltzeko aukera egon delako. Baina JWSTn zerbaitek ez badu ondo funtzionatzen, eternitate batean lurrarekin batera eguzkiari biraka ibiliko den txatarra mordoa baino ez da bihurtuko. Espero dezagun beraz dena ongi aterako dela eta unibertsoaren inguruan dauzkagun zalantza andana bat argitzen lagunduko digula!

 

jatorrizkoa ikusi

2013-2022
Blogetan! Blog izarren bila

AZKUE FUNDAZIOA
Agoitz plaza 1, 48015 Bilbo, Bizkaia
Tel. 94 402 80 81 - Faxa. 94 405 24 07